Rijnhaven: waar stad, water en toekomst samenkomen
Hoe de gemeente een nieuwe, levendige stadswijk aan het water vormgeeft
Aan de zuidkant van de binnenstad verrijst de komende jaren een compleet nieuw stuk Rotterdam. De Rijnhaven, ooit een bedrijvige haven, later een vergeten waterplas tussen Katendrecht en de Wilhelminapier, verandert stap voor stap in een plek waar wonen, werken en ontspannen samenkomen. Maurice Boumans, stedenbouwkundige bij de gemeente Rotterdam, leidt het team dat verantwoordelijk is voor de gebiedsontwikkeling.
Wat we hier maken, is niet zomaar een wijk, we bouwen een stuk binnenstad op twee oevers, met ruimte voor iedereen.
Van haven naar hart van de stad
Boumans werkt al sinds 2016 aan de plannen voor de Rijnhaven. “Het gebied is in 2010 van het Havenbedrijf overgegaan naar de gemeente. Daarna hebben we een paar jaar gezocht naar de juiste koers. Pas in 2016 kregen we de opdracht om een plan te maken dat de groei van de binnenstad moest voortzetten.”
Die opdracht rust op drie pijlers: rood, groen en blauw. “Rood staat voor verdichting want we voegen duizenden woningen toe aan het centrum. Groen voor het stadspark dat hier komt, want er wonen steeds meer mensen in de binnenstad en we hadden te weinig groene ruimte. En blauw staat natuurlijk voor de haven zelf, die hoort bij onze identiteit. De Rijnhaven is een van de plekken waar Rotterdam groot is geworden. Dat erfgoed wilden we vasthouden.”
Wonen in de Rijnhaven: voor iedereen
In totaal komen er ongeveer 3.000 woningen aan de Rijnhaven. En niet alleen voor de happy few, benadrukt Boumans. “De helft van de woningen wordt betaalbaar. Zo’n 20 procent is sociale huur, 30 procent middenhuur en de rest vrije sector. Daarmee zorgen we ervoor dat verschillende doelgroepen hier kunnen wonen: starters, gezinnen, ouderen, mensen met uiteenlopende inkomens.”
De Rijnhaven wordt bovendien een hoogstedelijk gebied: dicht bebouwd, levendig en gevarieerd. “Minder auto’s, meer lopen en fietsen. In de plinten van de gebouwen komen winkels, sportvoorzieningen, horeca, maar ook een gezondheidscentrum en dagelijkse voorzieningen. Dat maakt het een echte buurt. We bouwen geen anonieme torens, maar leefplekken.”
Het stukje aan de Rijnhaven waar Codrico Factory ruimte biedt voor wonen en recreatie
Een park, een strand en drijvende steigers
Wat de Rijnhaven extra bijzonder maakt, is het park dat er deel van uitmaakt. “We bouwen niet alleen woningen,” zegt Boumans. “We maken tegelijkertijd een stadspark van achttien hectare, dat is echt een flinke maat. Met gras, bomen, een strand en lange drijvende steigers langs de pieren.”
Het park moet in 2027 worden aangelegd. “Dan is de opgespoten grond voldoende ingeklonken en kunnen we starten. Aan de Wilhelminapier ligt al het drijvend park dat aansluit op de bestaande steiger. Aan de Katendrechtse kant komt een tweede drijvend deel. Samen vormen ze een rondje van een half uur wandelen langs het water.”
Het park is bedoeld voor álle Rotterdammers. “Het moet een plek worden waar bewoners van Katendrecht, de Afrikaanderwijk en de Rijnhaven elkaar ontmoeten. Dat plein bij metrostation Rijnhaven wordt straks echt een aankomstpunt voor die drie wijken.”
Impressie van het Rijnhavenpark
Een stad van samenwerking
De gemeente ontwikkelt de grond, maar de gebouwen worden straks gerealiseerd door marktpartijen. “We selecteren nu de ontwikkelaars,” vertelt Boumans. “We vragen van hen niet alleen een ontwerp, maar ook een visie op hoe je in een groot blok van duizend woningen toch een buurtgevoel kunt creëren.”
Die samenwerking tussen gemeente, ontwikkelaars en architecten is volgens hem cruciaal. “Wij maken de kaders, zij brengen creativiteit en investeringskracht. Alleen samen kun je zo’n complexe binnenstedelijke ontwikkeling waarmaken. Het is geen project van één partij, het is echt een gezamenlijk Rotterdams verhaal.”
Duurzaam denken, slim ontwerpen
De Rijnhaven is ook een voorbeeld van duurzame stadsontwikkeling. “We hebben hier voor het eerst een warmteplan opgesteld voor een hele gebiedsontwikkeling,” legt Boumans uit. “Er is gekeken wat het meest efficiënte systeem is voor warmte en koeling. Dat doen we niet per gebouw, maar gebiedsbreed, met warmte- en koudeopslag in de bodem.”
Daarnaast wordt duurzaamheid zichtbaar in de architectuur. “We dagen ontwerpers uit om passief te bouwen: gebouwen die slim omgaan met zon, schaduw en ventilatie, zodat je minder hoeft te koelen of te verwarmen. Dat is niet alleen goed voor het klimaat, maar ook voor de kwaliteit van wonen.”
Minder auto’s, meer leven op straat
Een belangrijk uitgangspunt is minder autoverkeer. “We hebben bewust gekozen voor een lage parkeernorm. De Rijnhaven ligt pal naast een metrostation, dus we willen niet dat het gebied volloopt met auto’s. Bewoners kunnen gebruikmaken van deelauto’s en -scooters in plaats van een eigen auto. Zo blijft de openbare ruimte echt voor mensen.”
Volgens Boumans past dat bij de manier waarop Rotterdammers tegenwoordig willen leven. “Je hebt alles dichtbij, het OV voor de deur en een park om de hoek. Dat is het nieuwe stedelijke gemak.”
Ruimte voor ontmoeting
De stedenbouwkundige vindt het belangrijk dat ook in hoogbouw een buurtgevoel ontstaat. “In een blok met duizend woningen moet ruimte zijn waar mensen elkaar ontmoeten. Een binnentuin, een gemeenschappelijke huiskamer of gedeelde voorzieningen per verdieping. Dat zorgt voor sociale kwaliteit.”
Hij ziet dat als de volgende stap in het denken over stedelijk wonen. “Rotterdam is een hoogbouwstad, maar we willen dat het leven in die torens net zo sociaal is als in de straten van een traditionele wijk. Als mensen straks zeggen: ‘mijn Rijnhaven’, dan is dat gelukt. Dan hebben ze het gebied echt toegeëigend.”
Een plek met karakter
Tot slot hoopt Boumans dat de Rijnhaven de sfeer van de oude haven blijft ademen. “Langs de kades stonden vroeger prachtige pakhuizen. Die sfeer willen we terugbrengen: robuust, Rotterdams, een beetje stoer. Gebouwen met karakter en doorzichten naar het water. Je moet kunnen voelen dat hier ooit schepen lagen.”
Als het straks af is, droomt hij van een plek waar stad en water vloeiend in elkaar overlopen. “Waar je vanaf de metro zó het park inloopt, waar mensen elkaar ontmoeten op straat of op hoogte. Een plek waar je de stad voelt, maar ook rust vindt aan het water. Dat is de kracht van de Rijnhaven.”
In, op en langs de Rijnhaven met zijn historische kades, industriële monumenten en fraaie vergezichten, komt een nieuw stuk stadscentrum. Er komen 3.000 woningen, die allemaal grenzen aan een nieuw aan te leggen park. Er komen sociale huurwoningen, middeldure huur- en koopwoningen en dure koopwoningen.
